Zakup benzynowego samochodu z ostatnich lat często rodzi jedno praktyczne pytanie: od kiedy producent mógł zastosować filtr cząstek stałych w układzie wydechowym? Najkrótsza odpowiedź brzmi: GPF zaczął upowszechniać się od 2017 roku, ale nie każdy benzyniak z tego okresu go ma. Poniżej wyjaśniam, skąd wzięła się ta technologia, jak rozpoznać filtr w konkretnym aucie i czego spodziewać się podczas eksploatacji.
Najważniejsze daty i zasady dotyczące filtrów GPF
- 2017 rok to początek szerszego montażu GPF w samochodach benzynowych.
- Od 1 września 2017 roku zaostrzono wymagania homologacyjne dla nowych typów pojazdów.
- Od 1 września 2018 roku przepisy objęły wszystkie nowo rejestrowane samochody osobowe spełniające określone warunki.
- Filtr montuje się przede wszystkim w silnikach benzynowych z bezpośrednim wtryskiem paliwa.
- GPF nie jest obowiązkowy z samej nazwy. Obowiązkowe są limity emisji, które filtr pomaga spełnić.
Od kiedy GPF trafia do samochodów benzynowych
Jeżeli pytanie brzmi, od kiedy stosuje się GPF, najbezpieczniej wskazać lata 2017-2018. Właśnie wtedy zaczęły obowiązywać kolejne etapy normy Euro 6, które mocno ograniczyły emisję liczby cząstek stałych z benzynowych silników z bezpośrednim wtryskiem.
Trzeba jednak rozdzielić dwie kwestie. Przepisy nie nakazały producentom zastosowania konkretnego urządzenia o nazwie GPF. Wymagały osiągnięcia odpowiednio niskiej emisji. Filtr był po prostu najskuteczniejszym i najbardziej przewidywalnym sposobem, aby spełnić te wymagania w wielu nowoczesnych jednostkach.
| Okres | Co się zmieniło | Znaczenie dla kierowcy |
|---|---|---|
| Przed 2017 rokiem | GPF występował sporadycznie lub nie był stosowany | Większość benzynowych samochodów nie ma tego filtra |
| Od 1 września 2017 roku | Zaostrzone wymagania dla nowych typów pojazdów | Producenci zaczęli szerzej wprowadzać GPF |
| Od 1 września 2018 roku | Wymagania objęły wszystkie nowe rejestracje w głównych kategoriach pojazdów | W autach z bezpośrednim wtryskiem filtr stał się bardzo częsty |
| Od 2019-2020 roku | Rozwiązanie stało się standardem w wielu nowych konstrukcjach | W większości nowych turbobenzyn filtr jest już fabrycznym elementem wydechu |
Dlaczego filtr pojawił się głównie w silnikach z bezpośrednim wtryskiem
W silniku z bezpośrednim wtryskiem benzyna trafia prosto do komory spalania. Takie rozwiązanie poprawia osiągi i może ograniczyć zużycie paliwa, ale w pewnych warunkach sprzyja powstawaniu drobnych cząstek stałych. Są one niewidoczne gołym okiem, a mimo to musiały zostać uwzględnione w normach emisji.
W normie Euro 6c dla wybranych silników benzynowych z bezpośrednim wtryskiem pojawiły się limity liczby cząstek na poziomie około 6 × 1011 cząstek na kilometr oraz limit masy cząstek wynoszący około 4,5 mg/km. Dla wielu konstrukcji sam katalizator trójfunkcyjny nie wystarczał, dlatego do układu wydechowego dodano filtr GPF.
Silniki z wtryskiem pośrednim zwykle wytwarzają mniej cząstek stałych. Podobnie może być w jednostkach z podwójnym układem wtryskowym, które korzystają z wtrysku pośredniego w określonych zakresach pracy. Z tego powodu nie każdy benzynowy silnik Euro 6 ma GPF.
Filtr nie zastępuje katalizatora i nie odpowiada za wszystkie składniki spalin. Katalizator ogranicza między innymi tlenek węgla, węglowodory i tlenki azotu, natomiast GPF zatrzymuje przede wszystkim cząstki stałe. To ważne rozróżnienie, szczególnie przy diagnozowaniu usterek układu wydechowego.
Jak sprawdzić, czy konkretny samochód ma GPF
Najpewniejsza metoda to sprawdzenie samochodu po numerze VIN w dokumentacji producenta albo katalogu części. W praktyce przy zakupie auta używanego nie ograniczam się do opisu sprzedającego, ponieważ oznaczenia typu Euro 6, TSI, T-GDI czy EcoBoost nie potwierdzają automatycznie obecności filtra.
Sprawdź dokumenty i wersję silnika
W świadectwie homologacji, dokumentacji technicznej lub katalogu części filtr może być opisany jako GPF, OPF, gasoline particulate filter albo filtr cząstek stałych silnika benzynowego. Pomaga również dokładny kod silnika, ponieważ ten sam model mógł występować w wersji przed filtrem i po jego wprowadzeniu.Nie ufaj wyłącznie rocznikowi
Samochód wyprodukowany pod koniec 2017 roku może mieć GPF, a auto z początku 2018 roku niekoniecznie. Liczy się data produkcji, wersja homologacyjna i konkretny wariant jednostki. W autach importowanych dochodzą jeszcze różnice między wyposażeniem przeznaczonym na rynek europejski i pozaeuropejski.
Przeczytaj również: Jak wygląda katalizator i po czym poznać jego awarię?
Sprawdź układ wydechowy i diagnostykę
GPF najczęściej znajduje się blisko silnika, w przedniej części układu wydechowego, czasem jako element zintegrowany z katalizatorem. Oględziny podwozia mogą pomóc, ale nie zawsze wystarczą, bo obudowa filtra przypomina zwykły katalizator.
Diagnostyka komputerowa może pokazać czujniki temperatury, ciśnienia lub parametry związane z obciążeniem filtra. Brak osobnej kontrolki GPF również niczego nie przesądza. W wielu modelach kierowca nie dostaje informacji o normalnym działaniu filtra, a komunikat pojawia się dopiero przy usterce.Jak działa GPF i czy trzeba go wypalać
GPF ma ceramiczną strukturę z kanałami, które zatrzymują cząstki znajdujące się w spalinach. Wysoka temperatura spalin pomaga je utlenić, dlatego w wielu benzynowych samochodach regeneracja przebiega pasywnie i niemal niezauważalnie.
To odróżnia GPF od części starszych układów DPF, które częściej wymagały specjalnych warunków do aktywnego wypalania. W benzyniaku temperatura spalin jest zazwyczaj wyższa, a ilość sadzy mniejsza, więc filtr rzadziej staje się problemem przy prawidłowej pracy silnika.
Nie oznacza to pełnej odporności na zaniedbania. Jazda wyłącznie na krótkich odcinkach, niesprawne świece, wtryskiwacze, zużyty olej albo problemy z mieszanką mogą zwiększyć ilość cząstek. Wtedy GPF szybciej się obciąża, a przyczyną problemu często nie jest sam filtr.
- Nie dolewa się płynu AdBlue do GPF.
- Nie ma uniwersalnego interwału wymiany filtra dla wszystkich modeli.
- Kontrolka silnika może wskazywać zarówno filtr, jak i usterkę czujnika lub układu zapłonowego.
- Wypalanie serwisowe ma sens dopiero po sprawdzeniu przyczyny nadmiernego obciążenia.
Orientacyjne koszty zależą od modelu. Diagnostyka może kosztować około 150-400 zł, czyszczenie zwykle kilkaset do około 1200 zł, a wymiana fabrycznego elementu od około 2000 zł do ponad 10 000 zł. W drogich samochodach sportowych kwota może być jeszcze wyższa, dlatego przed zakupem warto sprawdzić ceny części po VIN.
GPF a DPF i modyfikacje układu wydechowego
GPF i DPF działają na podobnej zasadzie, ale pracują w innych silnikach. DPF montuje się w dieslach, a GPF w silnikach benzynowych. Nie powinno się więc używać tych nazw zamiennie, zwłaszcza podczas zamawiania części lub diagnozowania usterki.
| Cecha | GPF | DPF |
|---|---|---|
| Rodzaj silnika | Benzynowy | Wysokoprężny |
| Źródło cząstek | Głównie bezpośredni wtrysk benzyny | Spalanie oleju napędowego |
| Regeneracja | Zwykle pasywna i mało odczuwalna | Częściej wymaga określonych warunków jazdy |
| AdBlue | Nie jest potrzebne do działania filtra | Może występować w osobnym układzie SCR |
| Najczęstsze ryzyko | Problemy wynikające z niesprawnego silnika lub czujników | Zapełnienie sadzą lub popiołem |
Przy tuningu trzeba zachować ostrożność. Montaż sportowego wydechu, downpipe'a albo zmiana oprogramowania silnika może zmienić temperaturę spalin i sposób pracy filtra. Usunięcie fabrycznego GPF nie jest rozsądną drogą do poprawy osiągów, a samochód traci zgodność z konfiguracją homologacyjną i może mieć problem z badaniem technicznym.
Jeżeli zależy mi na większej mocy, najpierw sprawdzam, czy modyfikacja uwzględnia fabryczny filtr, katalizator i czujniki. Dobrze przygotowany program nie powinien polegać na wyłączaniu kontroli emisji ani maskowaniu błędów zapisanych w sterowniku.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie używanego auta z GPF
Najważniejsza jest historia serwisowa, a nie sama obecność filtra. GPF zwykle nie wymaga obsługi przy każdym przeglądzie, ale samochód powinien mieć właściwy olej, sprawny układ zapłonowy i regularnie usuwane przyczyny wypadania zapłonów.
- Sprawdź po VIN, czy dany egzemplarz ma GPF i jaki jest kod silnika.
- Odczytaj błędy sterownika silnika, nawet jeśli na desce nie świeci się kontrolka.
- Porównaj parametry sond lambda, temperatury spalin i ciśnienia w układzie.
- Obejrzyj filtr oraz katalizator pod kątem śladów spawania, pęknięć i niefabrycznych przeróbek.
- Zapytaj o styl jazdy poprzedniego właściciela, szczególnie gdy auto było używane wyłącznie w mieście.
Podczas jazdy próbnej nie szukam specjalnego dźwięku GPF, bo filtr pracuje niemal bezgłośnie. Bardziej interesują mnie nierówna praca silnika, zapach niespalonego paliwa, spadki mocy i kontrolka silnika. Takie objawy mogą wskazywać na problem, który z czasem uszkodzi także filtr.
Rok produkcji to dopiero początek sprawdzania GPF
Najbardziej trafna odpowiedź brzmi więc: GPF pojawił się na większą skalę od 2017 roku, a od 2018 roku stał się bardzo częsty w nowych benzynowych autach z bezpośrednim wtryskiem. Nie traktowałbym jednak tej daty jako sztywnej granicy dla każdego modelu.
Przy konkretnym samochodzie liczą się przede wszystkim kod silnika, data homologacji, dokumentacja producenta i diagnostyka. To kilka minut sprawdzania, które może uchronić przed pomyleniem zwykłego katalizatora z filtrem GPF oraz przed kosztowną naprawą po zakupie auta z zaniedbanym układem wydechowym.
